میزان نیکی به والدین از نگاه پیامبر اکرم اسلام (ص)

پیامبر اکرم اسلام (ص):

قَالَ رَجُلٌ لِرَسُولِ اللَّهِ (ص): إِنَّ وَالِدَتِي بَلَغَهَا الْكِبَرُ وَ هِيَ عِنْدِي الْآنَ أَحْمِلُهَا عَلَى ظَهْرِي وَ أُطْعِمُهَا مِنْ كَسْبِي وَ أُمِيطُ عَنْهَا الْأَذَىَ بِيَدِي وَ أَصْرِفُ عَنْهَا مَعَ ذَلِكَ وَجْهِيَ اسْتِحْيَاءً مِنْهَا وَ إِعْظَاماً لَهَا فَهَلْ كَافَأْتُهَا.

قَالَ (ص): لَا لِأَنَّ بَطْنَهَا كَانَ لَكَ وِعَاءً وَ ثَدْيَهَا كَانَ لَكَ سِقَاءً وَ قَدَمَهَا لَكَ حِذَاءً وَ يَدَهَا لَكَ وِقَاءً وَ حِجْرَهَا لَكَ حِوَاءً وَ كَانَتْ تَصْنَعُ ذَلِكَ لَكَ وَ هِيَ تَمَنَّى حَيَاتَكَ وَ أَنْتَ تَصْنَعُ هَذَا بِهَا وَ تُحِبُّ مَمَاتَهَا.

مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۱۸۰

ترجمه:

روزی شخصی به پیامبر اکرم (ص) گفت: ای رسول خدا! مادرم پیر شده و پیش من زندگی می کند، او را در پشت خود حمل کرده، برای رفع حوائجش به این طرف و آن طرف می برم، و از درآمد خویش نیازهای وی را تامین می نمایم، با دست خود او را از آزار و اذیتها محافظت می کنم، با کمال ادب و تعظیم و احترام با او رفتار می نمایم. آیا زحمات وی را تا حدودی جبران کرده ام؟

پیامبر اکرم (ص) فرمود: نه، زیرا شکم او جایگاه تو، پستانهایش منبع تغذیه تو، قدمهایش وسیله حرکت تو، دستهایش محافظ تو، و آغوش او گهواره ات بوده است. او این همه خدمات را با رضایت خاطر برای تو انجام می داد و آرزو می کرد که تو زنده بمانی؛ ولی تو خدماتی را به وی ارائه می دهی، در حالی که انتظار مرگ او را داری.

تحلیل:

سوال سائل محدوده ای را برای فرمایش نبوی تعیین می کند. و کلام گهربار نبوی گام را فراتر می گذارد و خدمت و نیکی به مادر را فراتر از آن بیان می کند. پیامبر اکرم (ص) دو نوع واژه برای خدمات مادر به کار برده است:

1. بیان نوع خدمات مادر به فرزند است می توان گفت که روایت در مقام مقایسه خدمات مادر  و فرزند به یکدیگر می باشد. در کلام نبوی مواردی که برای خدمات مادر به کار رفته است؛ بطن (شکم)، ثدی (پستان)، قدم (راه رفتن)، ید (دست)، حجر (آغوش)، می باشد. در حالیکه در مقابل، مواردی که در قالب سوال برای خدمات فرزند به کارگرفته است از قرار؛ علی ظهری (بر روی پشت)، من کسبی (از درآمدم)، بیدی (با دستانم)، وجهی (با صورتم)، می باشد. چنین مقایسه ای تفاوت بسیار بین سطح خدمات مادر به فرزند و خدماتی که فرزند می تواند به مادر داشته باشد می باشد. خدمات مادر با جان و تمام وجودش مرتبط است ولی خدمات فرزند از چنین سطحی برخوردار نیست.

2. نوع دوم تعابیر ایشان، مربوط به مقایسه انگیزه پنهان مادر و فرزند در ارائه خدمات می باشد. پیامبر اکرم (ص) انگیزه های پنهان فرزند را با عبارت «تُحِبُّ مَمَاتَهَا» و برای مادر از عبارت «تَمَنَّى حَيَاتَكَ» استفاده نموده است. مقایسه چنین انگیزه هایی نشامگر این است که نوع و جنس خدمات مادر متفاوت است. با چنین مقایسه ای حد و مرز خدمات به مادر به نا محدود به ذهن متبادر می کند.

در نتیجه می توان بیان داشت که؛ نظر پیامبر اکرم اسلام (ص) نسبت به خدمت فرزند به مادر آن را بی حد و حصر می داند. 

 کارشناس: دکتر مجید کافی امامی